Een tuin die tegen droogte en stortbuien kan

Het weer in Nederland is de afgelopen jaren onvoorspelbaarder geworden voor tuinen. Weken zonder regen, gevolgd door een bui die in een half uur meer water brengt dan de grond kan opnemen. Wie een tuin heeft, merkt dat aan twee kanten tegelijk: uitdroging in juli, plassen in augustus.

De reflex is vaak om beide los op te lossen, met een sproeier voor de droogte en een extra put voor het water. Efficiënter is om het als één vraagstuk te behandelen: hoe houd je regenwater vast in plaats van het weg te voeren?

Verharding is de kern van het probleem

Een tegel neemt geen water op. Alles wat op een terras, oprit of pad valt, moet ergens anders naartoe, meestal naar het riool of naar het kleine stukje tuin dat nog open is.

Dat is precies waarom veel tuinen bij een stortbui blank staan terwijl de border ernaast twee weken later kurkdroog is. Het water is er wel geweest, maar het kreeg geen kans om de grond in te zakken.

De eerste stap is dus niet ingewikkeld: kijk hoeveel van je tuin verhard is en of dat allemaal nodig is. Een halve meter minder terras aan de zijkant, een pad van halfverharding in plaats van tegels, of open voegen tussen de stenen maken al verschil.

Regenwater van het dak afkoppelen

Het meeste water dat op je perceel valt, komt van je dak. Bij veel woningen gaat dat rechtstreeks het riool in.

Dat water kun je in de tuin houden. De eenvoudigste variant is een regenton, maar die is bij een stevige bui binnen een paar minuten vol. Meer effect heb je van een grindkoffer of een verlaagd stuk tuin waar de regenpijp op uitkomt en waar water rustig kan wegzakken, ook wel een wadi genoemd.

Sommige gemeenten en waterschappen geven een bijdrage voor het afkoppelen van regenpijpen of het aanleggen van een groen dak. Of dat bij jou geldt en onder welke voorwaarden verschilt per gemeente, dus dat is de moeite van het navragen waard voordat je begint.

Bodem die water vasthoudt

Water vasthouden begint onder de grond. Een bodem met veel organische stof houdt aanzienlijk meer vocht vast dan een uitgeputte zandgrond of een dichtgeslagen kleilaag.

Jaarlijks compost aanbrengen op de borders is daarvoor de simpelste route. Het verbetert de structuur, waardoor water sneller infiltreert bij een bui en langer beschikbaar blijft in een droge periode. Bodembedekkers en een laag mulch helpen daarnaast tegen verdamping aan het oppervlak.

Bij tuinen die van de grond af opnieuw worden aangelegd, is dit het moment waarop de meeste winst te behalen valt. Zodra het terras ligt en de beplanting staat, kun je aan de bodemopbouw en de hoogteverschillen niet veel meer veranderen. Een hovenier als damink tuin en landschap begint bij een aanleg daarom met grondwerk en afwatering voordat er iets zichtbaars gebeurt, ook al is dat het deel waar je later niets van terugziet.

Beplanting die tegen beide uitersten kan

Een plant die droogte aankan maar niet tegen natte voeten kan, redt het in een Nederlandse tuin steeds vaker niet meer. Zoek daarom naar soorten met een brede tolerantie, en verdeel ze naar de plek waar ze staan.

Op de hoge, droge plekken werken soorten met diepe wortels of grijzig blad. In de laagste delen, waar water zich verzamelt, staan planten die tijdelijke natheid verdragen. Dat klinkt als een detail, maar het scheelt jaarlijks een aanzienlijke hoeveelheid vervangwerk.

Beregening als aanvulling, niet als basis

Een beregeningsinstallatie is nuttig, zeker voor gazons en jonge aanplant, maar het is een aanvulling op een tuin die water vasthoudt en geen vervanging ervan.

Werkt hij op leidingwater, dan loopt dat in een droge zomer flink op. Combineer hem daarom waar mogelijk met opslag van regenwater, en stel hem in op weinig maar diep water geven in plaats van dagelijks een beetje. Dat laatste houdt wortels ondiep, waardoor de tuin juist kwetsbaarder wordt voor de volgende droge periode.